HMAS Australia

Photo - Clyde Warships

HMAS Australia przechodzi pod mostem Forth

HMS Australia był to krążownik liniowy, drugi z trzech okrętów typu Indefatigable - mało twórczego rozwinięcia pierwszych brytyjskich (i tym samym w ogóle pierwszych) krążowników liniowych typu Invincible. Jak to w Imperium bywało, okręt został sfinansowany przez kolonię, stąd nosił nazwę "Australia" i przydomek HMAS (His Majesty Australian Ship). Trzeci okręt tego typu, HMS New Zealand, jak sama nazwa wskazuje był "darem" Nowej Zelandii.

Od poprzedników krążowniki te różniły się nieco większą wypornością (pełna: 21300 t), co stworzyło możliwość zwiększenia dystansu pomiędzy znajdującymi się na śródokręciu wieżami artylerii głównej (łącznie: 8x305mm). Poza tym dziedziczyły wszystkie "grzechy" poprzedników.

Okręt był budowany w Clydebank w Szkocji. Zwodowany w 1911 roku, do służby wszedł 23 czerwca 1913. W tym samym roku pożeglował na antypody, aby stać się jednostką flagową australijskiej floty. Odwołany w 1915 roku, znalazł się w składzie 2. eskadry krążowników liniowych działającej na Morzu Północnym. Z powodu uszkodzeń po zderzeniu z HMS New Zealand nie wziął udziału w bitwie jutlandzkiej. Był jednak obecny podczas przyjęcia kapitulacji niemieckiej Hochseeflotte w Scapa Flow. W 1919 roku zwolniony został ostatecznie z wojennych obowiązków i 23 kwietnia wyruszył w drogę powrotną do Australii, gdzie dotarł w połowie czerwca. Trzy lata później został został z powodów finansowych przeniesiony do rezerwy.

W 1922, kiedy to zapadły postanowienia konferencji waszyngtońskiej, zaczęło się też liczenie ciężkich okrętów i kwalifikowanie jednostek przeznaczonych do usunięcia ze służby. Australijski krążownik (podobnie jak i jednostka nowozelandzka oraz w ogóle wszystkie brytyjskie wczesne krążowniki liniowe) zostały spisane na straty. Nie był już wówczas w pełni sprawym okrętem - wiele elementów wyposażenia zostało wymontowanych na potrzeby innych jednostek - jak stwierdzono jednak później, w pełni nadawał się do modernizacji i przezbrojenia (amunicja do dział 305mm nie była już produkowana, jako że wyszły one w tych latach z użycia w Royal Navy), Australia miała też podstawy prawne aby nie podporządkować się dyktatowi Korony i, tym samym, artykułom traktatu. Zdecydowano jednak inaczej. Ministerstwo Obrony zadbało wcześniej o usunięcie z okrętu wszystkiego, co przedstawiało jakąś wartość, i przekazanie poszczególnych elementów (jak syrena parowa czy znajdujący się do dzisiaj w jednej z izb gmachu parlamentu w Canberze stół admiralski) różnym instytucjom albo sprzedanie ich w roli pamiątek. Zapewne z braku mocy stoczniowych krążownik nie miał był złomowany, ale zatopiony na głębokiej wodzie.

Uroczyste pożegnanie odbyło się 12 kwietnia 1924 roku. HMS Australia został wyholowany na odległość 24 mil od brzegów Inner South Head pod Sydney, gdzie ostatni ludzie opuścili pokład, otwierając wcześniej kingstony. Okręt położył się powoli na lewą burtę i w tej pozycji zapadł się rufą w morze...
HMAS Australia w pełnej chwale oraz podczas przygotowań do samozatopienia
Lokalizacja wraku miała miejsce w 1990 roku - dokonał tego, przy okazji wykonywania normalnych obowiązków, zespół przedsiębiorstwa zajmującego się układaniem kabli na dnie morza. Krążownik spoczywa na głębokości 380 metrów. Jak wynika z obrazu sonarowego, leży na burcie i zasadniczo nie jest uszkodzony, chociaż obrósł przez ponad osiemdziesiąt lat różnymi okazami morskiego życia. Według doniesień z 2006 roku planowane jest dotarcie do wraku z pomocą zdalnie sterowanych pojazdów podwodnych - w ramach projektu historycznego Deep Australia, prowadzonego przez trudniącą się badaniami podwodnymi firmę Deep Ocean Expeditions.
Po doholowaniu na miejsce okręt został opuszczony przez ostatnich ludzi i z wolna zniknął pod powierzchnią...
Wspomniane wcześniej badanie wraku zostało przeprowadzone w marcu 2007 roku przez Defence Maritime Services pod kierunkiem Royal Australian Navy. Wyniki prac pozwoliły na jednoznaczną identyfikację wraku jako HMAS Australia i opisanie jego stanu. Okazało się, że kadłub spoczywa jednak do góry dnem, zgubiwszy podczas tonięcia wszystkie wieże działowe (znajdujące się niepodal). Leży się też głębiej, niż wcześniej sądzono, 390-400 metrów pod powierzchnią morza.

Historia bojowa HMAS Australia http://www.navy.gov.au/spc/history/ships/australia1.html
Tekst rozważający zasadność zatopienia HMAS Australia http://www.navy.gov.au/spc/semaphore/issue5_2004.html
Notatka o odkryciu wraku http://www.aima.iinet.net.au/publications/newsletters/docs/NLv22n3y03.pdf
Informacja o zamiarze jego zbadania http://www.deepoceanquest.com/pro/deep_australia.pdf
Obszerny raport z badań wraku krążownika (2011) http://www.environment.nsw.gov.au/resources/heritagebranch/heritage/media/hmasaustraliawreckinspectionrpt.pdf
Zdjęcia 1-8: Copyright © by Australian War Memorial
 
Copyright © 2007-2013 by Estraven