HMS Cassandra (1916)
l
 
Indeks

Aktualnosci
Capital Ships

Nieco historii
Utracone K

Aboukir
Adm. Graf Spee
Adm. Nachimow
Alb. da Barbiano
Alb. da Giussano
Alm. Oquendo
Amphion
Argyll
Armando Diaz
Ashigara
Astoria
Atlanta
Black Prince
Blas de Lezo
Blücher (1908)
Blücher (1937)
Bremen
Brummer
Canberra
Card. Cisneros
Cassandra
Cezare Rossarol
Charleston
Charybdis
Chokai
Cöln (1909)
Cöln (1916)
Cressy
Cristóbal Colón
Curacoa
Curlew
Czerw. Ukraina
Defence
De Ruyter
Dmitrij Donskoj
Dragon
Drake
Dresden (1907)
Dresden (1917)
Durban
Edinburgh
Elbing
Emden
Exeter
Falmouth
Frankfurt
Frauenlob
Friedrich Carl
Furutaka
G. d. Bande Nere
Gius. Garibaldi
Haguro
Hampshire
Helena
Hermes
Hogue
Houston
Huron
Indianapolis
Infanta M. Teresa
Java
Jingyuan
Jintsu
Juneau
Kaiser Joseph I
Karlsruhe
Kinu
Kléber
Komintern
Königsberg
Krasnyj Kawkaz
Kuma
Kumano
Ladoga
Maine
Mainz
Manchester
Maya
Midilli
Mogami
München
Nachi
Neptune
Northampton
Nürnberg (1916)
Pallada
Pathfinder
Penguin
Perth
Pioneer
Prinz Adalbert
Prinz Eugen
Quincy
Raleigh
Rochester
Rostock
Sakawa
San Diego
Scharnhorst
Schurz
Strasbourg II
Sydney
Thames
Undine
Vincennes
Vizcaya
Warrior
Wiesbaden
Wilkes-Barre
Zenta
Zhiyuan

Położenie stępki 03.1916
Wodowanie 25.11.1916
W służbie od 06.1917
Modernizacja 08.1917
Zatopiony 05.12.1918
Typ C (podtyp Caledon), liczba jednostek w typie 28
Wyporność 4 180, pełna 4 950 ts
Wymiary d-140 s-13,3 z-4,3 m
Uzbrojenie 5x152, 2x76, 2x40 mm
Pancerz pb 76-32, pp 25 mm
Prędkość maks. 29 w
Załoga 327

l

HMS Cassandra
Picture: Estonian Maritme Museum
Krążowniki typu C powstały w bardzo długiej serii, która liczyła aż 28 jednostek - przy czym jedna z nich, reprezentująca początkowy podtyp, istnieje do dzisiaj: to HMS Caroline, od kilku lat dostępna jako muzeum do zwiedzania w Belfaście. Należały one do zyskującej wówczas na popularności klasy lekko opancerzonych krążowników, które dość szybko zaczęto nazywać po prostu lekkimi. Gdy pierwsze z nich zaczęły wchodzić do służby w 1914 roku reprezentowały w pewien sposób nową jakość wobec wcześniejszych projektów, jak typy Arethusa i Active. Ich następcami były krążowniki typu D (8 jednostek), z których wywiedziono jeszcze z początkiem lat dwudziestych dość podobny typ Emerald. Liczył on jednak już tylko dwa okręty, jako że Royal Navy postawiła wówczas na krążowniki nowej generacji, zainicjowanej typem Leander, który stał się punktem wyjścia dla wszystkich późniejszych projektów brytyjskich krążowników.
Krążowniki typu C powstały w aż siedmiu grupach, które różniły się szczegółami konstrukcji, zastosowanym napędem, sylwetką, opancerzeniem i skalą uzbrojenia. Na przykład należąca do pierwszej grupy HMS Caroline otrzymała tylko dwa działa 152 mm (oba na rufie), wsparte ośmioma działami kalibru 102 mm, miała też trzy kominy i turbiny bez przekładni, podczas gdy ostatni podtyp Carlisle był uzbrojony w pięć pojedynczych dział 152 mm, kominy miał dwa, turbiny z przekładniami i wyżej wzniesiony dziób. Wszystkie wyszły cało z Wielkiej Wojny, niemniej okręty z trzech najmłodszych grup wzięły udział także w II wojnie światowej przy czym wcześniej, w latach trzydziestych, zostały w różnym stopniu poddane modernizacji do roli krążowników przeciwlotniczych. Podczas tego konfliktu stracono sześć z nich. Były to: HMS Curlew (Norwegia), HMS Calypso (Morze Śródziemne), HMS Calcutta (Kreta), HMS Cairo (operacja Pedestal), HMS Coventry (Tobruk) i HMS Curacoa (ten ostatni na skutek staranowania na północ od Irlandii przez eskortowany liniowiec RMS Queen Mary).

HMS Caroline, jedyny zachowany lekki krążownik typu C,
obecnie muzeum w Belfaście (stan w sierpniu 2019 roku)
l

HMS Cassandra z dobrze widoczną platformą dla samolotu (Sopwith Camel) na śródokręciu, Devenport, 1917
Picture: Naval History Net
Krążownik HMS Cassandra należał do piątej grupy typu C, określanej jako podtyp Caledon. Posiadały już one tylko dwa kominy (zmiana ta została wprowadzona dwa podtypy wcześniej). Ich uzbrojenie opierało się na działach kalibru 152 mm. Dział tych było łącznie pięć, z dwoma jeszcze działami przeciwlotniczymi 76 mm na wysokości przedniego komina. Uzbrojenia dopełniały cztery podwójne wyrzutnie torpedowe. Krótko po wejściu do służby, w sierpniu 1917, krążownik otrzymał nowy i większy dalmierz (3,7 metra zamiast 2,7 metra), który wymagał zamontowania bardziej wytrzymałego, trójnożnego przedniego masztu. Cassandra posiadała też wyposażenie lotnicze pod postacią samolotu, korzystającego z platformy, w tym przypadku umieszczonej za kominami na śródokręciu, nie na pokładzie dziobowym, jak na HMS Caroline i innych okrętach z serii C i D. Początkowo mógł to być Sopwith Pup, zastąpiony dość szybko przez Sopwith Camel.

Cassandra w Kopenhadze, podczas przejścia na Bałtyk w 1918 roku
Picture: Q 19372 from collections of Imperial War Museums
Po wejściu do służby w czerwcu 1917 roku Cassandra znalazła się w 6. Dywizjonie Lekkich Krążowników Grand Fleet, już 15 sierpnia przeżywając (w towarzystwie siostrzanego HMS Caradoc) przygodę pod postacią wejścia na mieliznę przy Fair Isle na Szetlandach. Szczęśliwie oba okręty udało się bez szczególnych konsekwencji ściągnąć na głęboką wodę, chociaż naprawy potrwały aż do początku października. Po powrocie do dywizjonu krążownik wziął udział w nieudanej próbie przechwycenia niemieckich jednostek, które przypuściły atak na jeden z norweskich konwojów. Późniejszy rok wojennej służby okrętu nie zapisał się najwyraźniej w żaden szczególny sposób, niemniej zaraz po zakończeniu walk, w listopadzie 1918 roku, 6. Dywizjon został włączony w skład sił interwencyjnych, mających udać się na Bałtyk dla wsparcia obrony państw bałtyckich, czyli Łotwy i Estonii - które odzyskały niepodległość po Rewolucji Październikowej - przed atakiem ze strony Rosji Radzieckiej.
Z początkiem grudnia siły brytyjskie zawinęły do Lipawy, jednak portem docelowym formacji był Tallin. Cassandra nigdy tam nie dotarła. Przechodząc obok wyspy Sarema trafiła 5 grudnia na minę, pozostałą po nieznanej Admiralicji zagrodzie, jednej z wielu, postawionych przez Kaiserliche Marine. Szczęśliwie okręt tonął na tyle długo, iż niemal cała załoga - oprócz jedenastu ludzi, z których dziesięciu zginęło podczas eksplozji, jeden zaś utonął - została przejęta na pokłady niszczycieli HMS Westminster i HMS Vendetta. Na przebieg samego wsparcia zbrojnego Łotwy i Estonii (operacja Red Trek) nie miało to raczej większego wpływu. Niepodległość Państw Bałtyckich została wówczas obroniona, zaś drugi z celów, czyli wspomożenie Białych w wojnie domowej w Rosji, był zapewne od początku nie do zrealizowania. Royal Navy pozostała w rejonie Zatoki Fińskiej do lutego 1920 roku, przy czym ostatnie miesiące działalności sił interwenckich przebiegły pod znakiem pomniejszych buntów załóg, między innymi na pokładach krążowników HMS Vindictive i HMS Delhi, i coraz bardziej podupadających nastrojów. Jak uważa się dzisiaj, miało to związek ze zmęczeniem ludzi, którzy po części służyli nieprzerwanie od czasu wojny, i którym nie zapewniono w trakcie tej wyprawy należytych warunków życiowych. Swoje dołożyły konflikty z niektórymi oficerami i w jakieś mierze zapewne też propaganda płynąca z Rosji.

1 grudnia 1918, jednostki 6. Dywizjonu Lekkich Krążowników w Lipawie, HMS Cassandra widoczna jest z lewej, z prawej zapewne HMS Cardiff
Picture: Q 19378 from collections of Imperial War Museums
l
Wrak HMS Cassandra został zlokalizowany w połowie sierpnia 2010 roku przez niszczyciel min ELM Ugandi, wówczas nowy nabytek Marynarki Wojennej Estonii (ex HMS Bridport), wyposażony w podstawowy sprzęt do poszukiwań podmorskich. Wykorzystano przy tym pozycję zatonięcia, podaną w raporcie dowódcy brytyjskich sił, admirała sir Edwina Alexandra-Sinclaira, która ku sporemu zdumieniu wszystkich uczestników akcji okazała się nadzwyczaj dokładna (co jest godne odnotowania, gdyż zawarte w archiwach koordynaty mają z reguły znikomą wartość). W ramach tych samych poszukiwań zlokalizowano wraki dwóch trałowców, HMS Myrtle i HMS Gentian, które zatonęły 15 lipca 1919 roku podczas akcji rozminowywania wód przybrzeżnych Estonii (rufowa część pierwszego z nich została odnaleziona już w 1937 roku, jednak położenie samego kadłuba pozostawało nieznane).

Wrak HMS Cassandra - sonarowy obraz batymetryczny
Picture: Veeteede Amet via Saarte Hääl

Obraz wraku HMS Cassandra uzyskany z pomocą sonaru bocznego
Picture: Veeteede Amet via Saarte Hääl
Jak wynika z obrazów sonarowych, wrak krążownika spoczywa na prawej burcie (wedle oficjalnych danych na głębokości około 60 metrów). Jego część dziobowa wydaje się nosić ślady znaczących uszkodzeń (chociaż mina wybuchła na wysokości maszynowni), widoczne są też elementy nadbudówek i przedniego masztu a także dwie należące do krążownika szalupy. Innych materiałów, oprócz obrazów sonarowych, jak dotąd nie opublikowano i nie wydaje się, żeby wrak był po 2010 roku badany ponownie.
l
Typ C w Wikipedii
Strona HMS Cassandra w Wikipedii
HMS Cassandra na stronie The Dreadnought Project
HMS Cassandra na stronie History of War
Operacja Red Trek w Wikipedii
Estońska informacja o znalezieniu wraku HMS Cassandra: Saarte Hääl
Informacja anglojęzyczna o znalezisku: Eesti Rahvusringhääling
l
Copyright © 2020 by Estraven