HMS Neptune (1933)
l
 
Indeks

Aktualnosci
Capital Ships

Nieco historii
Utracone K

Aboukir
Adm. Graf Spee
Adm. Nachimow
Alb. da Barbiano
Alb. da Giussano
Argyll
Armando Diaz
Ashigara
Astoria
Atlanta
Black Prince
Blücher (1937)
Brummer
Canberra
Charybdis
Chokai
Cöln (1909)
Cöln (1916)
Cressy
Defence
De Ruyter
Dmitrij Donskoj
Dragon
Drake
Dresden (1907)
Dresden (1917)
Durban
Edinburgh
Elbing
Emden
Exeter
Frankfurt
Frauenlob
Furutaka
G. d. Bande Nere
Haguro
Hampshire
Helena
Hogue
Houston
Indianapolis
Java
Jintsu
Juneau
Karlsruhe
Kinu
Königsberg
Kuma
Kumano
Maine
Mainz
Manchester
Maya
Midilli
Mogami
Nachi
Neptune
Northampton
Nürnberg (1916)
Pallada
Perth
Prinz Eugen
Quincy
Raleigh
Rochester
Rostock
Sakawa
Sydney
Vincennes
Warrior
Wiesbaden
Wilkes-Barre

Położenie stępki 21.09.1931
Wodowanie 31.01.1933
W służbie od 12.02.1934
Modernizacje 1941
Zatopiony 19.12.1941
Typ Leander [grupa Leander], liczba jednostek w typie 8
Wyporność 7 270, pełna 9 740 ts
Wymiary d-169,1 s-17 z-5,8 m
Uzbrojenie 8x152, 4x102, 12x12,7 mm
Pancerz pb 102-64, pp 51-32 mm
Prędkość maks. 32,5 w
Załoga 765 (w ostatnim rejsie)

l

HMS Neptune z czasu udzielania się w ramach tzw. patroli neutralności u brzegów Hiszpanii podczas wojny domowej
Picture: from Mike Newton via MaritimeQuest
Lekkie krążowniki typu Leander były pierwszą z kilku serii jednostek tej klasy w Royal Navy budowanych jako krążowniki w pełni uniwersalne, gdyż w tym samym czasie zaprzestano w UK projektowania ciężkich krążowników (uzbrojonych w działa kalibru 203 mm) na rzecz lżejszych i tańszych okrętów, mających jednak wypełniać dokładnie te same funkcje, związane przede wszystkim z ochroną żeglugi handlowej. Typ Leander miał przez to nieco wspólnego z ostatnimi ciężkimi krążownikami Royal Navy typu York i ustanowił pewien standard rozwijany następnie do okresu krótko po II wojnie światowej. Leandery powstały w dwóch podseriach: Leander (5 jednostek) i Amphion (3 jednostki), różniących się głównie układem kotłowni i maszynowni (i skutkiem tego liczbą kominów: Amphiony otrzymały po dwa), co miało zwiększyć odporność na uszkodzenia, oraz dłuższym pasem pancernym na burcie dla utrzymania poziomu ochrony kadłuba.

HMS Neptune w 1941 roku
Picture: Imperial War Museums
Trzy z ośmiu jednostek zostały zakupione przez Royal Australian Navy, przy czym HMAS Sydney został przez nią przejęty jeszcze przed końcem budowy, natomiast HMAS Perth (ex HMS Amphion) i HMAS Hobart (ex HMS Apollo) przeszły na stan RAN odpowiednio w 1939 i 1938 roku. Wszystkie trzy należały do podtypu Amphion. Dwa z nich zostały stracone w akcjach bojowych ( Sydney i Perth). Z pierwszych pięciu stracono tylko HMS Neptune, zaś dwa spośród nich - HMS Ajax i HMS Achilles, stały się słynne już w 1939 roku za sprawą udziału w walce z niemieckim ciężkim krążownikiem Admiral Graf Spee, który na skutek odniesionych uszkodzeń zakończył ostatecznie swój żywot samobójczo niedaleko Montevideo. Pozostałe pięć jednostek dotrwało do końca wojny. Trzy z nich trafiły na złom z końcem lat czterdziestych, niemniej sprzedany Indiom Achilles, który wcześniej odsłużył jeszcze kilka lat w marynarce wojennej Nowej Zelandii, dotrwał jak Delhi do 1978 roku (zagrawszy w 1956 roku siebie w filmie o bitwie u ujścia La Platy). Australijski Hobart trafił na złom wcześniej, w 1962 roku.
l

HMS Neptune - zapewne jeszcze w okresie przedwojennym
Picture: Grace's Guide
HMS Neptune, podobnie jak pierwotnie wszystkie jednostki typu, otrzymał imię zaczerpnięte z greckiego antyku (Leander to postać tragicznego kochanka z jednego z mitów, Amfion to jeden z synów Zeusa, zaś Apolla, Ajaksa, Achillesa, Faetona czy Oriona nie trzeba chyba bliżej przedstawiać), przy czym można dodać, że była to praktyka w UK dość naturalna - lekki krążownik Neptune był dziewiątym już okrętem Royal Navy o tej nazwie, otrzymał ją bezpośrednio po pancerniku, jedynym w swoim typie, zwodowanym w 1909 roku i wycofanym w 1921. Niewiele można znaleźć informacji o służbie krążownika w pierwszych pięciu latach po wprowadzeniu do służby, co sugeruje, że nie obfitowała ona w ważkie wydarzenia i była związana głównie z zadaniami szkoleniowymi. Wiadomo natomiast, że marcu 1941 roku przeszedł modernizację obejmującą między innymi zdjęcie katapulty na śródokręciu oraz zastąpienie głównego masztu trójnożnym.
W chwili przystąpienia Wielkiej Brytanii do wojny załoga krążownika składała się w większości z obywateli Republiki Południowej Afryki i Nowej Zelandii. Pierwszym rejonem działania okrętu był Południowy Atlantyk, gdzie wziął udział w poszukiwaniach ciężkiego krążownika Admiral Graf Spee i miał nawet zostać skierowany wraz z lotniskowcem Hermes do ujścia La Platy, co jednak zostało odwołane po samolikwidacji zagrożenia. W następnym roku kontynuował z początku patrole atlantyckie, żeby wiosną przejść na Morze Śródziemne. Stacjonował wówczas głównie w Aleksandrii, biorąc udział w ochronie konwojów maltańskich oraz w pierwszym od czasów napoleońskich starciu Floty Śródziemnomorskiej, czyli bitwie koło przylądka Stilo (9 lipca 1940), gdzie został zapamiętany jako ten okręt z brytyjskiego zespołu (krążowniczego Force K), który pierwszy wypatrzył nieprzyjaciela. W trakcie walki odniósł uszkodzenia od ognia lekkiego krążownika Giuseppe Garibaldi, sam trafił zaś trzykrotnie ciężki krążownik Bolzano, poważnie go uszkadzając. W późniejszych miesiącach wykonywał zadania na Oceanie Indyjskim.

HMS Neptune, zapewne na początku wojny
Picture: Samilhistory
Do Scapa Flow powrócił przez Gibraltar w lutym 1941 roku, po czym został poddany wspomnianej już modernizacji. Po zakończeniu prób wziął pośrednio udział w maju w "polowaniu na Bismarcka", między innymi dołączając w jego trakcie do osłony pancernika HMS King George V i lotniskowca HMS Victorious. W czerwcu przeszedł wraz z konwojem na Południowy Atlantyk, w lipcu powracając do Floty Śródziemnomorskiej i Force K. Z nim to został skierowany najpierw do osłony konwojów maltańskich, potem zaś (18 grudnia, dzień po pierwszej bitwie pod Syrtą) na przechwycenie włoskiego konwoju, zmierzającego do Trypolisu. Brytyjski zespół składał się w tej akcji z trzech lekkich krążowników (oprócz Neptune były to HMS Penelope i HMS Aurora, oba typu Arethusa) i czterech niszczycieli. W trakcie tej akcji, około 20 mil od Trypolisu, grupa weszła nie nieznane wcześniej pole minowe, postawione w czerwcu przez włoskie okręty.

HMS Neptune w 1941 roku, w wojennym kamuflażu
Picture: from John McGregor via The Neptune Association
Pierwszy został porażony dwoma minami HMS Neptune. Jedną zdołał zneutralizować trałem, druga wybuchła na poszyciu kadłuba. Krótko potem trafił na trzecią, która uszkodziła ster i śruby (w praktyce odrywając zapewne rufę) i uczyniła okręt niezdolnym do manewrów. W tym stanie blisko trzy godziny później zdryfował na czwartą minę, która eksplodowała na śródokręciu. W ciągu niewielu chwil przewrócił się i zatonął ze stratą niemal całej załogi. Spośród trzydziestu osób, które znalazły się żywe w wodzie, ostatecznie przeżyła tylko jedna, uratowana pięć dni później przez włoski torpedowiec. Tak wysoka liczba ofiar wiązała się w dużej mierze z faktem, że większość pozostałych okrętów zespołu także odniosła poważne uszkodzenia podczas nocnej akcji - oba pozostałe krążowniki z trudem powróciły na Maltę, zaś jeden z niszczycieli, które podeszły wcześniej do Neptune z zamiarem holowania krążownika, również wszedł na minę (i szereg godzin później został samozatopiony). Drugi z niszczycieli otrzymał w tej sytuacji rozkaz, żeby trzymać się z dala...
l

Batymetryczne obrazy wraku HMS Neptune
Picture: Royal Navy via The Neptune Association
Pierwsza informacja o odnalezieniu wraku HMS Neptune została ogłoszona 21 maja 2016 roku w Plymouth, podczas spotkania The Neptune Association, które to stowarzyszenie odegrało zapewne sporą rolę w zachęcaniu Royal Navy do przeprowadzenia poszukiwań. Pierwszy ich etap został wykonany wczesną wiosną 2016 przez HMS Enterprise, jeden z dwóch okrętów badawczych posiadanych przez RN. Miało to miejsce podczas pobytu jednostki u brzegów Libii w ramach akcji kontroli i pomocy w kryzysowej sytuacji uchodźczej na Morzu Śródziemnym. Uzyskane obrazy batymetryczne pozwoliły na jednoznaczną identyfikacją wraku spoczywającego na głębokości około 150 metrów, kilka kilometrów na południe od oficjalnej pozycji zatonięcia (ale nadal poza libijskimi wodami terytorialnymi). Druga część badań została przeprowadzona między 7 a 9 kwietnia 2018 roku przez HMS Echo, siostrzaną jednostkę Enterprise, wykonującą na swojej zmianie na Morzu Śródziemnym dokładnie te same zadania, co poprzednik. Akcja poszukiwań podmorskich została potraktowana przez Royal Navy jako część szkolenia w obsłudze specjalistycznego sprzętu. Tym razem uzyskano także obrazy z użyciem sonaru bocznego, zaś wyniki akcji zostały przedstawione przez porucznika komandora Toma Beckera (z załogi HMS Echo) na spotkaniu The Neptune Association 18 maja 2018 roku, które także odbyło się w Plymouth.
Można zauważyć, że poza wspomnianymi okazjami Royal Navy nie zaprezentowała oficjalnie żadnych więcej materiałów dotyczących poszukiwań i identyfikacji wraku HMS Neptune, najwyraźniej nic na ów temat nie trafiło także do serwisów informacyjnych. Tym samym dostępny materiał ilustracyjny jest bardzo skąpy i ogranicza się do tego, co przedstawiono na spotkaniu i zamieszczono odnotowująco na stronie internetowej stowarzyszenia. Jak podano w prezentacji, wrak krążownika spoczął na głębokości 150 metrów na lewej burcie, z doskonale odróżnialnymi na obrazach sonarowych przednimi wieżami, przednią nadbudówką, kominem i głównym masztem. Fragment wraku, zapewne rufowy, spoczywa w odległości około 500 metrów na zachód od głównego masywu kadłuba, który wydaje się też nosić ślady pęknięcia w tylnej części. Brak zdjęć podwodnych znaleziska (z wypowiedzi przedstawiciela Royal Navy można wnioskować, że HMS Echo nie dysponuje sprzętem w typie ROV, który pozwoliłby na ich uzyskanie), ale nie wyklucza się dalszej jego eksploracji.

Nagłówek skrótowej informacji Royal Navy na temat identyfikacji wraku HMS Neptune
Picture: Royal Navy via The Neptune Association
l
HMS Neptune w Wikipedii
Historia HMS Neptune na stronie uboat.net
Zapis ruchów HMS Neptune w czasie wojny: Naval History
Opis zatonięcia HMS Neptune: Torpedo Bay Navy Museum NZ
Relacja z zatonięcia HMS Neptune oraz późniejszych dochodzeń Admiralicji: The Neptune Association
Informacja o odnalezieniu wraku HMS Neptune na stronie The Neptune Association
l
Copyright © 2019 by Estraven