HNLMS Java
l
 
Indeks

Aktualnosci
Capital Ships

Nieco historii
Utracone K

Aboukir
Adm. Graf Spee
Adm. Nachimow
Alb. da Barbiano
Alb. da Giussano
Argyll
Armando Diaz
Ashigara
Astoria
Atlanta
Black Prince
Blücher (1937)
Brummer
Canberra
Charybdis
Chokai
Cöln (1909)
Cöln (1916)
Cressy
Defence
De Ruyter
Dmitrij Donskoj
Dragon
Drake
Dresden (1907)
Dresden (1917)
Durban
Edinburgh
Elbing
Emden
Exeter
Frankfurt
Frauenlob
Furutaka
G. d. Bande Nere
Haguro
Hampshire
Helena
Hogue
Houston
Indianapolis
Java
Jintsu
Juneau
Karlsruhe
Kinu
Königsberg
Kuma
Kumano
Maine
Mainz
Manchester
Maya
Midilli
Mogami
Nachi
Neptune
Northampton
Nürnberg (1916)
Pallada
Perth
Prinz Eugen
Quincy
Raleigh
Rochester
Rostock
Sakawa
Sydney
Vincennes
Warrior
Wiesbaden
Wilkes-Barre

Położenie stępki 31.05.1916
Wodowanie 06.08.1921
W służbie od 01.05.1925
Modernizacje 1937
Zatopiony 27.02.1942
Typ Java, liczba jednostek w typie 2
Wyporność 6 670, pełna 8 087 ts
Wymiary d-155,3 s-16 z-6,22 m
Uzbrojenie 10x149, 8x40 mm
Pancerz pb 75, pp 50-25 mm
Prędkość maks. 31 w
Załoga 526

l

HNLSM Java przed modernizacją w 1937 roku
Picture: Netherlands Instutute of Military History
W swoim czasie Holandia była całkiem sporą potęgą kolonialną i tym samym jej potrzeby, gdy chodzi o wielkość marynarki wojennej, wykraczały znacznie poza to, co pasowałoby do niewielkiego kraju europejskiego. Właśnie troska o obronność Holenderskich Indii Wschodnich zrodziła z początkiem XX wieku zapotrzebowanie na krążowniki, których postać zaczęła się konkretyzować piętnaście lat później. Po niejakich dywagacjach wybrano projekt kilońskiej stoczni Germania Friedricha Kruppa, który był w niejakim stopniu wzorowany na krążownikach liniowych, budowanych w tym samym czasie dla Kaiselriche Marine. Z trzech planowanych jednostek zrealizowano dwie: Java i Sumatra.

HNLSM Java ok. 1925 roku
Picture: State Library of Victoria, #H91.325/284

HNLSM Java przed 1937 rokiem
Picture: Collectie Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
Jednostki były budowane w Holandii, niemniej w ścisłej współpracy ze wzmiankowaną stocznią, co wobec rychłego wybuchu Wielkiej Wojny odbiło się na tempie prac. Wprawdzie Niderlandy pozostały podczas tamtej wojny neutralnie, niemniej strona niemiecka przestała wywiązywać się z dostaw, przez co oba okręty zostały zwodowane dopiero trzy lata po wojnie, gdy daleko im było już do niegdysiejszej nowoczesności. Mimo to zostały ukończone z uwzględnieniem pewnej dozy poprawek i dziesięć lat po położeniu stępki weszły wreszcie do służby. W tamtym okresie uznawano je nawet za ogólnie udane, o istotnej wartości bojowej, zwłaszcza po przeprowadzonej w połowie lat trzydziestych modernizacji.
l

HNLSM Java w Sydney w 1930 roku
C. Mark Schepen van de Koninklijke Marine in WOII

HNLSM Java ok. 1940 roku
Picture: Australian War Memorial, #045393
Zaraz po wejściu do służby Hr.Ms. Java odbył rejs kurtuazyjny do krajów skandynawskich, po czym skierował się do Indii Wschodnich i tam pozostawał do 1937 roku, gdy wrócił do metropolii dla połączonego z modernizacją remontu. Po jej ukończeniu w styczniu 1938 roku przez kilka miesięcy brał udział w patrolach neutralności u brzegów ogarniętej wojną domową Hiszpanii, po czym został ponownie skierowany do kolonii, gdzie po 10 maja 1940 (kiedy Holandia przystąpiła do wojny), rozpoczął działania przeciwko żegludze niemieckiej oraz służbę konwojową w rejonie Singapuru i cieśniny Sunda.
Gdy wojna zaczęła się także na Dalekim Wschodzie, 13 lutego 1942 krążownik wszedł w skład międzynarodowego zespołu znajdującego się w dyspozycji ABDA Command i mającego bronić obszarów alianckich w rejonie Singapuru i Indii Wschodnich. Pierwszą akcja z udziałem Hr.Ms. Java miała miejsce 19 lutego w cieśninie Badung. Krążownik wyszedł z niej bez strat, niemniej Japończycy zajęli Bali. Od tej chwili wydarzenia nabrały tempa. Już 27 lutego doszło o pierwszego z kilku starć na Morzu Jawajskim, podczas którego Java otrzymał trafienie torpedą w tylną część kadłuba, co spowodowało detonację rufowych komór amunicyjnych, zatopienie przyległej maszynowni i pozbawienie jednostki całego zakończenia rufy. Bezwładny okręt nabrał przechyłu na lewą burtę i zatonął kwadrans później ze stratą 512 ludzi z załogi.

Java wchodzi do Tanjong Priok, portu Batawii, 1 lutego 1942
Picture: Australian War Memorial, #305838
Starcie to zostało później nazwane bitwą na Morzu Jawajskim i było jednym z dwóch najtrudniejszych dni zespołu ABDA. Po południu, około 16:30, doszło do poważnego uszkodzenia ciężkiego krążownika HMS Exeter (zatopionego niecałe dwa dni później), zaś wieczorny etap krótko po 23:00 zakończył się utratą obu holenderskich krążowników grupy, czyli Javy oraz Hr.Mr. Dey Ruyter (jak i kilku niszczycieli). Sam zespół przestał istnieć już 1 marca wraz z zatopieniem ostatnich dwóch jego krążowników, HMAS Perth i USS Houston, próbujących ujść z obszaru Morza Jawajskiego.
l
Wraki obu holenderskich krążowników zostały zlokalizowane 1 grudnia 2002 roku przez ekipę działającą z pokładu MV Empress (pierwotnie zamierzającą zająć się jedynie wrakiem HMS Exeter). Krążownik spoczął na głębokości 69 metrów na prawej burcie. W chwili odnalezienia widoczne działa pozostawały wciąż na swoich miejscach, z lufami zastygłymi w pozycji przyjętej podczas ostatniej walki. Mostek był nietknięty wraz ze sterem i telegrafem maszynowym, podobnie jak urządzenia celownicze oraz wsporniki reflektorów na maszcie. Zaraz za przedostatnim rufowym stanowiskiem działa kadłub urywał się, zaś oderwana eksplozją komór rufa znajdowała się około 200 metrów od wraku. Poza tym jedynym obszarem zniszczenia szczątki krążownika zachowały się w całkiem dobrym stanie i były łatwo rozpoznawalne. Przez lata, które upłynęły do odkrycia w 2002 roku, wrak zagłębił się na osiem metrów w podatnych osadach dna morskiego.

Pomost kompasu ze śródokręcia HNLSM Java
Picture: Kevin Denlay

Jedna z wież artylerii głównej HNLSM Java
Picture: Kevin Denlay
Podczas nurkowania do wraku w 2004 roku odzyskano dwa dzwony okrętowe, które dzięki prywatnym środkom zostały poddane konserwacji i w 2005 roku trafiły jako dar w ręce Holenderskiej Marynarki Wojennej. Jeden z nich stał się elementem pomnika kontradmirała Doormana w Surabaji, drugi trafił do Muzeum Sił Zbrojnych w Soesterbergu w Holandii. Kolejne badanie wraku miało miejsce w 2008 roku i potwierdziło jego dobry stan zachowania, niemniej niezależnie od tego stał się on już wtedy znanym w miarę celem nurkowania rekreacyjnego, chociaż nie został przez szereg lat zgłoszony oficjalnie ani holenderskim ani indonezyjskim władzom. To zaniedbanie zamierzała naprawić w 2016 roku wyprawa zorganizowana przez Karel Doorman Foundation. Podjęte w między 6 a 9 lutego tego roku działania pozwoliły na ustalenie, że w znanej lokalizacji pozostała na dnie morza jedynie długa na jakieś 150 metrów bruzda, w której dostrzeżono szereg drobnych szczątków. Ich charakter nie pozostawiał wątpliwości, że chodziło o miejsce spoczynku Hr.Ms. Java, niemniej samego kadłuba już tam nie było. Jak wykazało dochodzenie, wrak Javy (podobnie, jak wraki dwóch jeszcze krążowników oraz kilku niszczycieli) padł ofiarą działających w Indonezji złomiarzy, przy czym znalezione we wraku kości poległych zostały całkiem nieoficjalnie pogrzebane w masowym grobie na cmentarzu Suko w portowym mieście Brondong. Działania te wywołały niejaki międzynarodowy skandal, którego echa słychać do dzisiaj.
l
Siły morskie, określane zwykle jako ABDA, podlegały wspólnemu alianckiemu dowództwu (American-British-Dutch-Australian Command albo ABDACOM), które zostało powołane do istnienia 1 stycznia 1942 roku, jednak już po trzech miesiącach przestało w praktyce odgrywać jakąkolwiek rolę. Spośród kilkudziesięciu podległych mu okrętów spora część została zatopiona, z czego większość na Morzu Jawajskim, gdzie zespół ABDA został wręcz rozgromiony ze stratą pięciu krążowników i sześciu niszczycieli. W XXI wieku wraki tych właśnie okrętów zostały zaatakowane ponownie, tym razem przez złomiarzy...
l
Strona o krążownikach typu Java: netherlandsnavy.nl
Krążowniki typu Java w Wikipedii
Strona o HNLSM Java: netherlandsnavy.nl
Kevin Delnay o wrakach Morza Jawajskiego: WW2 Wrecks
Jeszcze jeden tekst z Kevinem Denlayem jako odkrywcą History Answers
Raport o wrakach Morza Jawajskiego: Battle of the Java Sea Revisited
Artykuł o identyfikacji, stanie i zniknięciu holenderskich wraków Morza Jawajskiego Joint Verification Report
Historia HNLSM Java: Pacific Wrecks
Artykuł o indonezyjskim śledztwie w sprawie szabru wraków: 9NEWS
l
Copyright © 2018 by Estraven