USS Helena (CL-50)
l
 
Indeks

Aktualnosci
Capital Ships

Nieco historii
Utracone K

Aboukir
Adm. Graf Spee
Adm. Nachimow
Alb. da Barbiano
Alb. da Giussano
Argyll
Armando Diaz
Ashigara
Astoria
Atlanta
Black Prince
Blücher (1937)
Brummer
Canberra
Charybdis
Chokai
Cöln (1909)
Cöln (1916)
Cressy
Defence
De Ruyter
Dmitrij Donskoj
Dragon
Drake
Dresden (1907)
Dresden (1917)
Durban
Edinburgh
Elbing
Emden
Exeter
Frankfurt
Frauenlob
Furutaka
G. d. Bande Nere
Haguro
Hampshire
Helena
Hogue
Houston
Indianapolis
Java
Jintsu
Juneau
Karlsruhe
Kinu
Königsberg
Kuma
Kumano
Maine
Mainz
Manchester
Maya
Midilli
Mogami
Nachi
Neptune
Northampton
Nürnberg (1916)
Pallada
Perth
Prinz Eugen
Quincy
Raleigh
Rochester
Rostock
Sakawa
Sydney
Vincennes
Warrior
Wiesbaden
Wilkes-Barre

Położenie stępki 09.12.1936
Wodowanie 27.08.1938
W służbie od 18.09.1939
Modernizacje 1941, 1942
Zatopiony 06.07.1943
Typ St. Louis, liczba jednostek w typie 2
Wyporność 10 000, pełna 13 541 ts
Wymiary d-185,52 s-18,72 z-7,3 m
Uzbrojenie 15x152, 8x127, 16x40, 12x20 mm
Pancerz pb 127-83, pp 51 mm
Prędkość maks. 32,5 w
Załoga 888

l

USS Helena na południowym Pacyfiku w 1943 roku; zdjęcie retuszowane przez wojskową cenzurę
U.S. Navy photo NH 95814 via Wikipedia
Historia powstania typu St. Louis wiąże się ściśle z dwoma sprawami: konferencją londyńską (która zmodyfikowała lekko porozumienia waszyngtońskie z 1922 roku) oraz wprowadzenie przez Japonię do służby krążowników typu Mogami. Porozumienie londyńskie z 1930 roku ograniczyło możliwość budowy ciężkich krążowników (po raz pierwszy ustanawiając w ogóle podział na krążowniki lekkie i ciężkie), co stworzyło z kolei motywację do projektowania nowych serii okrętów z działami artylerii głównej mniejszego kalibru (czyli 152 mm), niemniej pozostałymi parametrami mogącymi równać się z cięższymi braćmi. Zaś gdy jeszcze Japonia wzięła się za budowę jednostek mających dodatkowo całkiem pokaźną liczbę takich dział na pokładzie, US Navy poczuła się zmuszona do odpowiedzenia analogicznymi jednostkami.

Wodowanie USS Helena, 27 sierpnia 1938
U.S. Navy photo F1109-C-56 via Wikipedia
W ten sposób zrodził się liczący siedem okrętów typ Brooklyn, którego bezpośrednią kontynuacją były dwa krążowniki typu St. Louis, różniące się rozmieszczeniem kotłowni i maszynowni w kadłubie, typem zastosowanych kotłów i nieco poprawioną artylerią przeciwlotniczą. Różnica między typami Brooklyn i St. Louis a Mogami była zaś taka, że gdy Japonia wycofała się w 1936 roku z postanowień konferencji londyńskiej, cesarskie jednostki zostały przezbrojone w wieże z działami kalibru 203 mm (przy jednoczesnej redukcji liczby luf, z 15 do 10), stając się ostatecznie ciężkimi krążownikami. Amerykańskie nie przeszły podobnej metamorfozy i do końca swoich dni pozostały lekkimi krążownikami. Wszystkie one (poza USS Helena) przetrwały drugą wojnę światową i dopiero w 1982 jeden z nich, dawny USS Phoenix, służący od 1951 roku w marynarce wojennej Argentyny jako ARA General Belgrano, został zatopiony podczas wojny o Falklandy przez atomowy okręt podwodny HMS Conqueror. Jak dotąd jest to jedyny przypadek podobnego zwycięstwa odniesionego przez jednostkę podwodną o napędzie atomowym.
l

USS Helena w Mare Island Naval Shipyard, 1 lipca 1942
U.S. Navy photo 367-42 via navsource.com
Okręt wszedł do służby kilka tygodni po wybuchu II wojny światowej, w której Stany nie brały wszakże z początku udziału, przez co następne miesiące okręt spędził na rejsach szkoleniowych i reprezentacyjnych, przy czym odwiedził również Montevideo w Urugwaju, gdzie marynarze z krążownika dokonali turystycznego abordażu wraku DKM Admiral Graf Spee. W późniejszym okresie okręt został przydzielony do floty Pacyfiku i 7 grudnia 1941 roku znajdował się akurat w Pearl Harbor, i to przycumowany w miejscu przeznaczonym zwykle dla pancernika USS Pennsylviania (który przebywał wówczas w suchym doku), co dodatkowo ściągnęło nań uwagę japońskich pilotów. Wykazali się oni jednak na tyle dobrym refleksem, że krążownik otrzymał tylko jedno trafienie torpedą w prawą burtę, co pociągnęło za sobą śmierć 34 ludzi i dość poważne uszkodzenia, które jednak (w połączeniu ze sprawą reakcją załogi) nie zagroziły pływalności jednostki. Co więcej, jakieś cztery minuty po rozpoczęciu ataku USS Helena zaczął ostrzeliwać japońskie maszyny.
Prowadzone w Mare Island Navy Yard w Kalifornii naprawy, które połączono od razu z niejaką modernizacją i doposażeniem w radar, potrwały kilka miesięcy. Po ich zakończeniu krążownik został skierowany w 1942 roku na południowy Pacyfik, gdzie zaczynały się właśnie walki o Wyspy Salomona. W ten sposób USS Helena dość szybko zagościł na wodach Guadalcanalu i wziął udział w bitwie koło przylądka Esperance i pierwszej bitwie koło Guadalcanalu, wychodząc wszakże bez szwanku z tych i kilku innych perypetii. Gdy wiosną 1943 walki przesunęły się z Guadalcanalu na sąsiadującą od północy Nową Georgię, krążownik był już całkiem dobrze znany dzięki swoim osiągnięciom i odznaczeniom bojowym, które w ostatecznym rozrachunku objęły Wyróżniernie dla Jednostki Marynarki Wojennej, siedem Battle Stars (ostatnia została przyznana "pośmiertnie"), American Defense Service Medal, Asiatic-Pacific Campaign Medal i World War II Victory Medal.

Jasne rozbłyski wystrzałów USS Helena podczas nocnej akcji w zatoce Kula
U.S. Navy photo #80-G-54553 via Wikipedia
Dobra passa skończyła się wszakże podczas akcji w zatoce Kula na Nowej Georgii, gdzie w nocy z 4 na 5 lipca USS Helena brał udział w poprzedzającym desant intensywnym ostrzeliwaniu japońskich umocnień na wyspie. Operacja miała zostać powtórzona następnej nocy, niemniej wówczas w okolicy pojawiła się silna grupa japońskich niszczycieli. Gdy o 1:57 krążownik otworzył do nich ogień, z konieczności musiał użyć zwykłego materiału miotającego zamiast bezbłyskowego, którego zapas wyczerpał się podczas akcji artyleryjskiej dobę wcześniej. W ten sposób USS Helena stał się dobrze widocznym z daleka, wręcz kuszącym celem. Już o 2:03 został trafiony w lewą burtę pierwszą torpedą tuż pod pierwszą wieżą i stracił cały dziób. O 2:05 dwie następne eksplodowały na wysokości drugiego komina, także na lewej burcie. Mający wciąż sporą prędkość kadłub praktycznie się złożył. Przednia część poszła pod wodę jako pierwsza i wciągnęła rufową, aż ta przyjęła tuż przed zatonięciem o 2:55 pionową pozycję (sam dziób zatonął dopiero następnego dnia). W tych okolicznościach opuszczenie jednostki przez załogę miało dość chaotyczny przebieg i rozbitkowie zostali rozrzuceni po sporym obszarze. Część z nich wyłowiono jeszcze tej samej nocy, inna grupa zdołała dostać się na jedną z pobliskich wysepek, skąd zabrano ją rano. Około dwustu osób, które koczowały na unoszącym się wciąż dziobie krążownika, otrzymało wprawdzie pomoc z powietrza (i dotarło na pontonach na wyspę Vella Lavella, gdzie ukryło się w dżungli), jednak ostateczny ratunek przyszedł dla nich dopiero 16 lipca. Jak później policzono, zginęło łącznie 168 ludzi.
l

Prawoburtowa ćwiartka rufy z widocznym numerem taktycznym
Picture: Nevigea Ltd. RV Petrel

Jedna z przednich wież krążownika
Picture: Nevigea Ltd. RV Petrel
Wrak USS Helena został zlokalizowany w marcu 2018 roku przez załogę RV Petrel, jednostki badawczej Paula Allena, niemniej wiadomość o tym została podana z niejakim opóźnieniem. Miało to miejsce 11 kwietnia, chociaż badanie znaleziska przeprowadzono jeszcze 24 marca, kilka dni po znalezieniu szczątków USS Juneau. Wrak spoczywa na równej stępce na głębokości 860 metrów w dwóch głównych częściach, przy czym nie udało się odszukać dziobu, oderwanego pierwszym uderzeniem torpedy przed wieżą numer 1. Reszta kadłuba przełamała się na wysokości tylnego komina po eksplozji dwóch kolejnych torped. Jak można ocenić na podstawie zdjęć, stan szczątków jest całkiem dobry.

Prawoburtowe działko Oerlikona na rufie USS Helena
Picture: Nevigea Ltd. RV Petrel

Obie rufowe wieże artylerii głównej krążownika
Picture: Nevigea Ltd. RV Petrel
l
Historia służby USS Helena: History Central
Informacja o odnalezieniu wraku USS Helena: RV Petrel Timeline
Informacja z materiałem filmowym i fotograficznym na stronie Paula Allena: paulallen.com
l
Copyright © 2018 by Estraven